Người Bohemia* — cái tên nghe quen quen pha chút “cao sang” này, với những ai chưa tỏ, thì họ còn có danh xưng khác phổ biến hơn: người Gypsy* (người Digan).
(chú thích nhỏ: tác giả viết như vậy không đúng cũng chẳng sai, lý do sẽ trình bày ở góc chú thích, tuy nhiên để phù hợp và tránh nhầm lẫn trong bối cảnh lịch sử phương Tây, người dịch sẽ dùng danh xưng Digan)
Theo góc nhìn của Đinh Mộ, người Digan luôn gắn liền với những từ ngữ như nồng nhiệt, phóng khoáng, lãng mạn và tự do.
Khi thấy sắc mặt Conto đột ngột thay đổi, Đinh Mộ lấy làm lạ.
Với ấn tượng từ trước tới nay, hắn cho rằng Conto là người điềm tĩnh, ngay cả khi rơi vào tình cảnh hiểm nguy, gã cũng có thể bình thản xoay sở.
Vì lẽ đó, dù không tin tưởng Conto, sau khi cân nhắc thiệt hơn, hắn vẫn chọn tạm thời đồng hành cùng gã.
Nhưng hiện tại, tay thương nhân tỏ ra nóng nảy chỉ vì sự xuất hiện bất ngờ của cô gái.
“Ở đây sao lại có người Digan?”
Conto gắt gỏng, nhìn chằm chằm vào cô gái.
“Dân Digan có vấn đề gì sao? Cô ấy không phải người mà ông nhắc tới à?”
Đinh Mộ cảm thấy khó hiểu, hành động của Conto lúc này khác hẳn so với trước kia. Hắn đưa mắt quan sát cô gái từ trên xuống dưới: dáng người mang nét đầy đặn đặc trưng của dân Digan, nhưng khuôn mặt nàng lại rất trẻ, khiến hắn cảm thấy cô chắc không hơn tuổi mình là mấy.
“Bọn Digan ư? Mày đang nghĩ cái gì vậy? Tao mà có hẹn với một ả Digan sao?”
Conto gằn giọng, sắc mặt vô cùng khó chịu như thể vừa bị sỉ nhục.
“Thằng nhãi, có lẽ ở Hy Lạp điều này chẳng là gì, nhưng ở đây, mày cho rằng đùa kiểu đó thú vị à?”
Đinh Mộ ngơ ngác lắc đầu, nhìn Conto lúc này chẳng khác nào một con mèo bị giẫm phải đuôi, phản ứng dữ dội khác thường.
“Hãy cút đi, đồ Digan!”
Conto quát, vung tay như xua đuổi một con hủi.
“Để tao nhìn thấy mày lần nữa, tao sẽ treo cổ mày lên cây.”
Cô gái rõ ràng hiểu những lời của Conto, đôi mắt to sáng ngời bùng lên sự giận dữ.
Nhưng nàng không nói gì, chỉ liếc thêm một lần về phía miếng thịt khô đang gác trên ngọn lửa, rồi xoay lưng chuẩn bị rời đi.
“Khoan đã” — Đinh Mộ chợt lên tiếng.
Hắn lấy một miếng thịt khô to, còn nóng hổi từ trên lửa, bước tới đưa cho cô gái:
“Cái này, cô cầm lấy đi.”
Cô gái có vẻ bị kinh ngạc. Nàng nghiêng đầu, chăm chú quan sát Đinh Mộ, rồi liếc xuống miếng thịt với ánh mắt đầy nghi ngờ. Sau một thoáng lưỡng lự, cô từ từ đưa tay ra… đột ngột giật phắt lấy!
Nàng ta quay người chạy thẳng xuống chân đồi, không nói một lời.
“Nhóc quả là đứa trẻ tốt bụng.”
Conto từ đầu đến cuối không hề ngăn cản.
Khi cậu thiếu niên Hy Lạp quay về bên đống lửa, gã chia số thịt khô còn lại, phần của chàng trai trẻ chỉ có một miếng nhỏ xíu: “Phần còn lại, nhóc đã cho cô ả Digan kia rồi.”
Chàng thiếu niên Hy Lạp mỉm cười.
“Cô nàng Digan đó rất đẹp phải không?” – Conto bất ngờ hỏi.
“Nhưng bọn chúng chỉ dựa vào vẻ ngoài ấy để kiếm ăn thôi. Chúng nó mê hoặc nhóc, moi sạch túi tiền, thậm chí cướp đoạt. Lũ Digan là điềm xấu, gặp bọn nó chỉ mang đến tai họa.”
Đinh Mộ yên lặng nghe, không tranh luận. Ở thời hiện đại, xã hội vẫn áp đặt đủ loại định kiến cho người Digan, thậm chí là sự thù ghét. Những định kiến ấy tuy có phần bất công, nhưng cũng không phải hoàn toàn vô căn cứ…
“Khi trời tối, chúng ta sẽ vào thành. Mong rằng việc gặp ả Digan không phải là điềm gở.”
Ăn xong, Conto bắt đầu cẩn thận kiểm tra lại chiếc túi hành lý của mình. Đinh Mộ để ý thấy chiếc túi ấy có vài điểm khá giống với loại ba lô dã ngoại thời hiện đại, bên ngoài còn có những ngăn nhỏ được buộc kín bằng khuy cài, chắc hẳn trong đó đựng đủ thứ linh tinh lặt vặt.
Trời mùa đông tối nhanh. Phía tây vốn còn vương chút ráng chiều, nhưng chỉ một lát sau đã mờ dần, để lại một vệt sáng mỏng manh le lói nơi chân trời. Khi vệt sáng ấy tan biến, màn đêm cũng buông xuống, bao trùm toàn bộ vùng đất Agrigento.
Thị trấn bên dưới đã lấp lánh ánh đèn, từng điểm sáng nối nhau rực rỡ như những vì tinh tú hạ phàm.
Điều này khiến Conto ngạc nhiên, gã vốn cho rằng thị trấn nhỏ về đêm sẽ vắng lặng, nhưng hiện tại lại sôi động lạ thường.
“Quá náo nhiệt rồi” — Conto khẽ nhíu mày.
“Nhóc con, để ý cẩn thận chút”
Nói xong, gã thương nhân đi trước, bước xuống con dốc hướng về phía thị trấn…
Thị trấn Agrigento không lớn. Khi đã vào bên trong, có thể dễ dàng nhận ra tổng quan nơi đây xoay quanh hai con phố, một từ bên trái, một từ bên phải, đều uốn cong dần vào giữa và hội tụ tại quảng trường nhỏ mang tên Palm Spring. Các ngôi nhà trong thị trấn đều được xây dựng dọc theo hai trục đường này.
Ở phía đông quảng trường có mảnh đất hơi lõm vào, địa thế cao hơn so với mặt bằng chung, phía trên tọa lạc một nhà thờ. Từ cửa nhà thờ có một lối đi nhỏ dạng bậc thang nối thẳng xuống quảng trường.
Conto bảo Đinh Mộ đứng đợi bên cạnh tấm bia đá khắc kinh văn, nằm ở cuối con đường dẫn vào quảng trường, sau đó gã một mình rảo bước, men theo lối bậc thang hướng về phía nhà thờ.
Bỗng nhiên, một tràng tiếng huyên náo vang lên từ phía con đường dẫn ra quảng trường: âm thanh hò reo ầm ĩ, những tiếng cười cợt buông thả, và cả giọng của người nào đó đang hô hào bằng khẩu âm kỳ lạ.
Và rồi, từng chiếc xe ngựa, với mái bạt không cao nhưng chắc chắn, lần lượt xuất hiện nơi đầu phố, được tiền hô hậu ủng bởi đám đông cư dân, chậm rãi tiến vào.
Đó là đoàn người Digan, phụ nữ khoác trên mình những bộ y phục rực rỡ, còn đàn ông thì đa phần mặc những chiếc áo ngắn kỳ lạ.
Tiếng hò reo vang dội, những luồng lửa liên tục phun ra, các cô gái Digan một chân giẫm trên càng xe, để lộ chiếc chân trần còn lại dưới làn váy, tay vẫy không ngừng. Đoàn xe Digan này nhìn không khác “tuần du lãnh thổ” là mấy, nối dài phía sau là đám đông người dân Agrigento tham gia náo nhiệt.
Và ở ngay đầu đoàn xe, Đinh Mộ bất ngờ trông thấy bóng dáng quen thuộc — chính là cô gái mà hắn tình cờ gặp phải trên đồi!
Trên người cô vẫn là chiếc váy rực rỡ ấy, chỉ khác là đầu nàng đội thêm vòng hoa kết từ những bông cúc vàng tươi, quanh cổ cũng đeo chuỗi vòng hoa tương tự. Tuy nhiên, điều khiến Đinh Mộ chú ý nhất là cô nàng đang đứng trên một tấm ván gỗ tròn to, được khiêng bởi mấy người Digan.
“Hỡi người dân tốt bụng, giàu có và vô cùng hào phóng của Agrigento!”
Một người đàn ông Digan nom có vẻ là thủ lĩnh, cất giọng vang dội, đầy kịch tính, chẳng khác nào đang diễn thuyết:
“Tôi biết các bạn mong đợi điều gì! Thật đáng tiếc hôm nay là ngày cuối cùng chúng tôi ở nơi này, tấm lòng nhiệt tình của các bạn đã làm chúng tôi xúc động sâu sắc. Vì vậy, chúng tôi quyết định phá lệ — để cho nàng Sophia xinh đẹp, dũng cảm, vô song, cũng là người được các bạn yêu mến nhất, cùng với kẻ đồng hành tàn nhẫn, vô tình và nguy hiểm của nàng, một lần nữa trình diễn kỹ nghệ phi thường của họ!”
Ngay lập tức, đám đông đồng loạt hét lên, tiếng reo hò phấn khích vang vọng khắp quảng trường.
Trong tiếng kèn rộn rã, một bóng đen bất ngờ vụt lên trên nóc chiếc xe ngựa. Gã di chuyển nhanh nhẹn, liên tục nhảy vọt qua từng mái xe, và cuối cùng, giữa những tiếng la hét phấn khích của đám đông, gã thực hiện cú nhào lộn đẹp mắt rồi đáp xuống mặt đất.
Đó là một thanh niên chừng hơn hai mươi tuổi. Trên đầu hắn quấn khăn hoa, ria mép gọn gàng khiến vẻ ngoài trông rất dũng mãnh. Đặc biệt là đôi mắt, sắc bén như loài thú săn mồi. Trên sống mũi có một vết sẹo dài trông vô cùng dữ tợn, thêm phần hiểm hóc.
“Gurja, con trai ta!” – người thủ lĩnh Digan cất giọng đầy cảm xúc.
“Nó từng biểu diễn lòng dũng cảm và tài nghệ của mình trước mặt vị quân chủ vĩ đại nhất phương Đông! Tiếc thay, vị quân chủ ấy lại là một tên bạo chúa và ghen tuông. Các bạn có thể thấy vết sẹo xấu xí trên sống mũi nó – đó chính là cái giá phải trả khi sự ngưỡng mộ của phi tần dành cho nó đã khiến bạo chúa nổi giận.”
Dứt lời, ông ta bước tới, ôm chặt lấy chàng trai, rồi khoác vai gã, quay người một vòng tại chỗ trước sự reo hò cuồng nhiệt của đám đông.
“Nhưng hôm nay” – ông ta tiếp tục, giọng trầm hẳn lại.
“Chúng tôi không để Gurja phô diễn sức hút nguy hiểm ấy… mà là một loại hiểm nguy khác, còn đáng sợ hơn nhiều.”
Chàng trai trẻ bước ra giữa sân khấu. Lúc này, mấy người Digan khiêng tấm ván gỗ tròn to vào và dựng đứng nó lên. Cô gái Sophia tiến đến đứng ngay trước tấm ván.
Đinh Mộ ban đầu chỉ tò mò quan sát, nhưng khi thấy chàng trai trẻ buộc con dao găm vào đầu sợi roi da, trong lòng hắn bất chợt dấy lên chút hồi hộp.
Sophia dang rộng hai tay. Tấm ván tròn phía sau cô, dưới sự điều khiển của cơ quan ngầm bên trong, bắt đầu quay tít. Những con số La Mã khắc trên mặt ván dần trở nên mờ ảo theo vòng xoay.
“Hãy cùng thưởng thức khoảnh khắc này đi, hỡi những cư dân tốt bụng của Agrigento!”
Người thủ lĩnh lớn tiếng hô lên. Vừa dứt lời, ông ta thổi mạnh vào cây gậy lửa trong tay — lập tức bùng cháy tạo ra hỏa cầu, bay vút lên giữa không trung.
Sợi roi vung lên, âm thanh vang dội như tiếng sấm, Đinh Mộ cũng rùng mình!
Nhưng không phải vì tiếng roi da, hay màn biểu diễn mạo hiểm trước mắt…
Một bàn tay bất ngờ xuất hiện từ phía sau, đột ngột đè mạnh xuống vai hắn.
Đinh Mộ lập tức quay đầu lại. Dưới ánh lửa bập bùng, gương mặt Conto hiện ra, sắc mặt gã tái nhợt như người chết. Từ đôi môi run rẩy, tay thương nhân khó nhọc thốt ra vài tiếng, âm thanh rời rạc, thều thào:
“Rời ngay khỏi đây…mau lên…”
Dứt lời, thân hình Conto mềm nhũn, trượt xuống.
Đinh Mộ giật mình kinh hãi.
Không khí sôi động của quảng trường, cùng với tiếng kèn xen lẫn âm thanh hò hét, bỗng trở nên dồn dập, căng thẳng khác thường.
Tuy mới quen biết chưa lâu, nhưng Đinh Mộ đã tận mắt chứng kiến thủ đoạn và bản lĩnh của Conto, nhìn gã rơi vào tình trạng suy yếu như này khiến hắn cảm giác vô cùng áp lực.
“Chạy…vào đám đông…” Conto thở dồn dập, gắng gượng chỉ dẫn.
Nhìn những ngón tay siết chặt trên vai hắn đến mức trắng bệch, Đinh Mộ biết Conto đang chịu đựng cơn đau dữ dội.
Hắn nhanh chóng dìu đỡ Conto, khẩn trương len lỏi vào đám người. May thay, lúc này là ban đêm, và mặc dù xung quanh đèn đuốc sáng rực, nhưng mọi ánh mắt đều đổ dồn về phía sân khấu nơi đoàn người Digan đang biểu diễn. Trong lúc vội vàng, họ va phải vài người, nhận lấy những tiếng mắng chửi dành cho mấy gã say rượu…
Vừa xoay sở chen chúc giữa đám người, Đinh Mộ vừa lén lút quan sát xung quanh. Hắn nhanh chóng phát hiện có vài kẻ đang ráo riết tìm kiếm thứ gì, không hề để ý đến màn trình diễn.
“Đừng…ngoảnh lại…”
Conto gần như kiệt sức, cố lê từng bước nặng nề về phía trước. Khi hai người sắp thoát ra khỏi đám đông, Đinh Mộ chợt cảm thấy có vật cứng được nhét vào tay. Hắn liếc xuống — chính là chiếc nỏ gập có sức sát thương cao.
“Nghe này…” Conto thở gấp, giọng khàn khàn.
“Lát nữa dù có chuyện gì xảy ra… tay chân phải nhanh lẹ lên…”
Nói rồi, gã bất ngờ vỗ mạnh lên vai thằng nhóc Hy Lạp, gằn giọng:
“Cúi đầu—chạy!”
Đinh Mộ theo bản năng sinh tồn, lao về phía trước. Hắn cảm nhận rõ bàn tay Conto đang túm chặt lấy vai mình, kéo gã theo trong bước chân vội vã…
Ngay khoảnh khắc họ sắp sửa biến vào con phố tối om phía trước, phía sau vang lên tiếng hô mơ hồ:
“Kìa! Chúng ở đằng kia!”
Đinh Mộ không dừng lại, tim đập như trống trận. Dù chưa rõ rốt cuộc ai đang truy sát họ, nhưng lúc này hắn chẳng còn thời gian để suy nghĩ.
Con phố tối đen như mực, hai bên là dãy nhà cao thấp lộn xộn, những rãnh thoát nước lầy lội bốc mùi hôi thối. Trong không gian im lìm ngột ngạt ấy, tiếng bước chân dồn dập của bọn truy đuổi vang lên ngày càng rõ phía sau.
Đinh Mộ nhớn nhác như chuột chạy qua đường, những ngôi nhà chen chúc rối loạn như mê cung, chẳng thể đoán nổi con đường phía trước sẽ dẫn tới đâu…
“Lối này!”
Conto dường như rất quen thuộc nơi đây.
Gã dùng sức đẩy thằng nhóc Hy Lạp chen vào khe hở giữa hai căn nhà — không gian hẹp đến nỗi một người nghiêng mình cũng khó khăn lọt qua. Sau khi vất vả lách qua khe hở chật hẹp ấy, họ thoát ra một con hẻm khác.
Theo sự chỉ dẫn của Conto, cả hai bò qua một lỗ hổng dưới cánh cửa gỗ đầy bụi bị đóng kín, chui lọt vào một sân nhà hoang phế, không còn dấu hiệu sinh hoạt.
“Ở đây thôi”
Conto tựa lưng vào bậc thềm, ngực phập phồng dữ dội.
Khi Đinh Mộ định cởi áo giúp gã để xem vết thương, Conto bất ngờ siết chặt lấy cổ tay chắn, giọng khản đặc nhưng kiên quyết:
“Nghe này, nhóc, hãy nhớ kỹ từng lời ta nói.”
“Để tôi xem vết thương của ông trước đã”. Đinh Mộ sốt ruột nói. Dù quan hệ giữa họ vốn chỉ là lợi dụng lẫn nhau, nhưng nhìn Conto trong tình trạng này, hắn không khỏi lo lắng.
“Ngươi phải nghe cho rõ” — Conto gạt đi, giọng khẩn thiết.
“Ta đã trúng độc… một loại độc mà trước nay ta chưa từng gặp… đừng phí thời gian…”
Đinh Mộ sững người, lặng nhìn gã.
“Hãy đến Palermo…” Conto gắng gượng nói, hơi thở ngày càng gấp gáp. Gã túm lấy cổ áo thằng nhóc Hy Lạp, kéo sát vào tai mình như sợ người ngoài nghe thấy:
“Đừng tìm vị giám mục, hãy tìm linh mục Alfonso. Nói với ông ấy một câu…”
Conto nghẹn lại một chút, rồi thì thầm:
“Từ nay về sau, chiếc vương miện cao quý ấy sẽ còn mãi.”
Dứt lời, gã thương nhân nhìn cậu thiếu niên Hy Lạp, ánh mắt sắc như dao: “Nhớ chưa? Nói lại đi.”
“Từ nay về sau, chiếc vương miện cao quý ấy sẽ còn mãi.” — Đinh Mộ lặp lại.
“Tốt… Hãy đi tìm ông ấy… tìm linh mục… nói cho ông ấy…câu đó…”
Giọng Conto ngày càng yếu dần. Thân hình gã từ từ trượt xuống bậc thềm, lặng im trút hơi thở cuối cùng.
Đinh Mộ ngây người, quỳ sụp bên cạnh gã thương nhân. Hắn không ngờ một kẻ bản lĩnh như này thình lình chết đi như vậy.
Giờ đây, lại chỉ còn mình hắn cô độc giữa thế giới xa lạ này...
Đột nhiên, có tiếng bước chân từ ngoài sân vọng vào. Tim Đinh Mộ chợt thắt lại. Hắn vội chộp lấy chiếc nỏ ngắn, đảo mắt nhìn quanh, rồi men theo bức tường thấp chạy về phía bên kia.
Vừa mới rời đi, phía sau đã vang lên tiếng động ầm ĩ của những kẻ xông vào.
Đinh Mộ dồn hết sức lao về phía trước. Tiếng bước chân đuổi theo văng vẳng sau lưng khiến hắn càng thêm vắt chân lên cổ mà chạy.
Bỗng nhiên, dưới chân hắn chợt hụt hẫng, cả người mất thăng bằng, lăn nhào xuống con dốc nghiêng.
Một khối đen cao sừng sững dựng lên trước mặt Đinh Mộ, dường như là khu trại. Hắn vội vã náu mình phía sau một chiếc lều. Thấy gần đó có chiếc hòm gỗ, hắn liền mở thử, chui tọt vào trong.
Tiếng bước chân dồn dập vang lên xung quanh. Con tim Đinh Mộ cũng nhảy loạn.
Bỗng —“rầm!”— nắp hòm bị giật phắt lên!
Và ngay trước mắt hắn, một gương mặt quen thuộc hiện ra, chính là cô gái Digan xinh đẹp từng gặp trên đồi!
...............................................................................................................................................
Góc chú thích: (Xin lưu ý thông tin có thể đúng hoặc sai, mang tính chất tham khảo)
1. Một chút thông tin về người Digan:
- Trước tiên, về sự hiểu nhầm khi dùng từ “Bohemia” để chỉ người Digan:
Bohemia là tên của một vương quốc tại Trung Âu. Vào năm 1002, Bohemia chính thức được công nhận là một phần của Đế quốc La Mã Thần thánh, trở thành Vương quốc Bohemia vào năm 1198 và đạt đến quy mô lãnh thổ lớn nhất vào thế kỷ 14.
Vào thế kỷ 15, người Pháp dùng từ bohemién (người Bohemia), để gọi người Digan (Gyspy) vì nhầm tưởng tộc người này là dân tộc của vương quốc Bohemia, có lẽ là do sự xuất hiện lần đầu của người Digan tại khu vực phía Tây Âu khi họ khởi hành từ Bohemia, hoặc bị nhầm lẫn với những người dị giáo Hussite ở Bohemia vào thế kỷ 15, những người cũng bị trục xuất khỏi vương quốc Bohemia trong cùng khoảng thời gian đó.
(nguồn tham khảo:
Bohemian - Etymology, Origin & Meaning)
- Người Di-gan là một trong những tộc người bí ẩn nhất thế giới. Trong nhiều nền văn hóa, họ chính là người đã che dấu, bảo vệ Chúa Jesus khi Người còn nhỏ.
Theo các nhà nhân chủng học, đây vốn là tộc người có nguồn gốc Ấn Độ nhưng xưa kia đã di cư tới châu Âu và Bắc Phi để sinh sống. Một trong những nơi họ định cư và phát triển cho tới ngay hôm nay chính là thị trấn Buzescu, Romania.
Tên chính thức của người Di-gan là “Rom” (số nhiều là Roma). Cái tên Di-gan, hay Gyp-si là xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ, có ý ám chỉ, kỳ thị tộc này (“gyp” có nghĩa là lừa đảo). Nhiều người cho rằng, cái tên ấy là một sai lầm, tuy nhiên nó được sử dụng phổ biến tới mức những người Di-gan cũng sử dụng những từ ấy để chỉ bản thân.
Theo truyền thống, người Di-gan là tộc người du mục. Song theo thời gian, họ dần ổn định cuộc sống tại một số vùng, thị trấn nông nghiệp. Buzescu, Romania là một nơi như thế. Ước tính, ở đây có khoảng 5.000 người Di-gan đang định cư.
(trích nguồn: Thăm "đại bản doanh" của người Di-gan huyền bí. Link:
Thăm "đại bản doanh" của người Di-gan huyền bí)
- Nước da nâu sẫm, cặp mắt to tròn, tóc tết và uyển chuyển trong chiếc váy dài chấm gót sặc sỡ... - có thể dễ dàng nhận ra người Digan. Họ tự hào là những người hát hay, múa đẹp. Họ có thể chơi được rất nhiều nhạc cụ, từ guitar, cello, violin hay trống… thậm chí vỗ tay cũng thành nhạc. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa ai biết rõ về xuất xứ của người Digan, kể cả chính họ.
Có mặt ở nhiều nơi trên thế giới, phần đông ở châu Âu, người Digan (gypsy) sống trong các cộng đồng gắn kết với những tập quán lạ lùng, huyền bí mặc dù cuộc sống bề ngoài luôn sôi động. Không bao giờ sống quá lâu ở một nơi, người Digan luôn bị coi là người ngoài cuộc, không nhà, không quốc gia.
Trang phục của phụ nữ Digan thường là váy dài chấm gót, xòe rộng, nhiều tầng và màu sắc rực rỡ. Màu trắng là màu kiêng kỵ vì người Digan coi đó là màu tang tóc. Tuy váy áo của phụ nữ Digan thường trễ cổ, nhưng người Digan đặc biệt không để lộ đùi và đầu gối. Nếu có chồng, phụ nữ phải vấn khăn diklo trên đầu. Phụ nữ đeo trang sức không chỉ để làm đẹp. Theo truyền thống, nếu giàu có, họ đổi của cải thành những đồng xu bằng vàng gọi là galbi, để treo vào quần áo làm trang sức. Đàn ông Digan thường mặc quần áo sáng màu và chỉ đeo khăn quàng cổ trong những dịp đặc biệt. Đàn ông Digan lấy “phát tướng” làm dấu hiệu của uy thế và sức khỏe.
Phần lớn người Digan sống trong loại xe được làm bằng gỗ gọi là vardos. Lửa trại là tâm điểm cuộc sống của họ. Hàng đêm, đàn ông đốt lửa và chơi violin, viola, còn các thiếu nữ ca hát và nhảy múa. Do cách sống du mục, nên người Digan có những thói quen ăn uống khác thường. Cà phê là đồ uống chủ yếu. Họ thường không ăn thành bữa trưa và bữa tối vì nấu ăn vào ban chiều, khi có người đói. Luật Romaniya của người Digan cấm ăn thịt ngựa vì ngựa gắn bó với họ. Người Digan cũng bị cấm ăn thịt chó, mèo vì chúng không sạch.
Đối với người Digan, hôn nhân là sự mở rộng và tiếp nối của gia đình. Vì vậy, tất cả người Digan đều mong muốn kết hôn. Nếu đàn ông Digan cưới một cô gái “ngoại đạo” thì cộng đồng sẽ dần chấp nhận cô dâu, nhưng sẽ là phá luật nếu thiếu nữ Digan kết hôn với đàn ông “ngoại đạo” vì phụ nữ là người bảo đảm dân số cho bộ tộc. Quà cưới thường là tiền mừng để thiết thực giúp đôi trẻ bắt đầu cuộc sống mới.
Sinh con cũng là sự kiện đặc biệt. Thêm một đứa trẻ là đảm bảo sự tiếp nối dòng giống và thêm sự kính trọng của gia đình. Khi mang thai, người phụ nữ được tất cả phụ nữ trong bộ tộc chăm sóc và người chồng làm tất công việc của vợ. Người Digan có ba tên: khi sinh nở, người mẹ thì thầm gọi tên con và không bao giờ sử dụng sau này để ma quỷ không xác định được danh tính đứa trẻ. Tên thứ hai chỉ dùng trong cộng đồng và bạn bè, còn tên thứ ba dùng khi nói chuyện với người ngoài.
Đối với người Digan, cái chết là vô nghĩa và không tự nhiên, nên không được chết tại nơi ở của mình. Khi chết, họ bị kéo giường ra trước lều. Khi nhà có đám, không ai được tắm rửa, cạo râu, chải đầu, thậm chí gương cũng phải che đi. Sau đám tang, lo sợ người chết trở về ám ảnh cuộc sống, nên người Digan không bao giờ nhắc tên người chết và hủy bỏ mọi thứ thuộc người chết, kể cả động vật, trừ ngựa. Không nhất thiết phải đốt bỏ, họ có thể bán cho người ngoài.
Do thay đổi điều kiện sống liên tục ở nhiều quốc gia, nên người Digan rất đa năng và có thể sống bằng nhiều nghề. Phần lớn đàn ông Digan buôn ngựa, làm thợ kim hoàn, còn phụ nữ bán hàng rong và xem tướng. Người Digan cũng thường lập gánh hát biểu diễn. Họ tự hào là những người hát hay, múa đẹp.
(trích nguồn: Người Digan vỗ tay cũng thành nhạc. Link:
Người Digan vỗ tay cũng thành nhạc)
- Đã bao giờ bạn nghe nói về người Di-gan? Dù là một dân tộc nhỏ bé, nhưng hình ảnh của người Di-gan xuất hiện không hề ít trong văn học, nghệ thuật thế giới. Ở Việt Nam, hình ảnh "lá bùa cô gái Di-gan" xuất hiện trong bài thơ "Đàn ghi-ta của Lorca" trong sách ngữ văn phổ thông. Ca sĩ Shakira nổi tiếng của Colombia có bài hát "Gitana"/"Gypsy" nổi tiếng nói về tình yêu của cô gái Di-gan. Hay ít người biết vũ điệu flamenco nổi tiếng của đất nước bò tót thực ra là một di sản văn hóa của người Di-gan.
Người Di-gan trong tiếng Anh có những tên khác như "Gypsy", "Roma" hay "Romani" (lưu ý tên gọi này không liên quan đến dân tộc Romania ở Đông Âu hay thủ đô Roma của Ý). Cách đây 1500 năm, người Di-gan bắt đầu di cư từ miền Bắc Ấn Độ sang châu Âu. Các nghiên cứu di truyền, ngôn ngữ đã khẳng định được nguồn gốc Ấn Độ của dân tộc Di-gan. Trên những chiếc xe ngựa, họ rong ruổi tìm đến những miền đất mới, dù lai tạp ít nhiều nhưng vẫn không bị đồng hóa. Tuy nhiên trong mắt người dân châu Âu, lối sống của người Di-gan bị coi thường, khinh rẻ. Dân tộc này không ít lần bị các bạo chúa châu Âu tàn sát, trục xuất. Trong thế chiến thứ 2, ước tính có ít nhất 200.000 người Di-gan bỏ mạng tại các trại tập trung của phát xít Đức. Nước Tiệp Khắc (Czechoslovakia) từng triệt sản hàng loạt phụ nữ Di-gan vì nghĩ rằng họ sinh đẻ quá nhiều, ăn bám xã hội.
Trong xã hội hiện đại, sự bảo thủ của một bộ phận người Di-gan khiến nhiều trẻ em Di-gan ít học hành đến nơi đến chốn, nhiều người làm những công việc như trộm cắp, ăn xin để kiếm sống. Theo khảo sát, đa phần người dân châu Âu không có thiện cảm, nếu không muốn nói là kỳ thị ra mặt dân Di-gan. Tuy nhiên cũng không thể ghét bỏ toàn bộ một dân tộc vì cũng có những người Di-gan đang phá bỏ truyền thống cũ, hòa nhập với xã hội văn minh.
Kết bài này, ad xin mượn một đoạn trong sách của nhà văn Nguyễn Phương Mai khi kể về người Di-gan:
[...] Một ông già Di-gan đặt tay lên vai tôi bảo rằng: "Chúng ta ngày xưa có thể ăn cắp mấy con gà, và lừa đảo tí đỉnh khi buôn bán, nhưng chúng ta cũng là một dân tộc chưa từng căm thù ai và chưa từng một lần gây chiến."
(Trích nguồn: Bài viết của Bản đồ Sắc đẹp. Link facebook:
Bản đồ Sắc đẹp)
